Ontstaan van Rijnland

Het hoogheemraadschap van Rijnland ontstond in de middeleeuwen. Dorpen in de omgeving van de Oude Rijn moesten samenwerken om overtollig water uit de Rijnstreek af te voeren. Dat gebeurde in noordelijke richting, via het Spaarne naar het IJ. In die tijd ontwikkelde het IJ zich tot een zeearm van de Zuiderzee. Om het land tegen het hoge water te beschermen, werd het Spaarne afgedamd (de Spaarndam) en kwam een dijk langs het IJ tot stand (de Spaarndammerdijk).

Charter van 1255

Het oudste stuk in ons eigen archief is een stuk perkament met een verklaring die graaf Willem II van Holland op 11 oktober 1255 bezegelde in Leiden. Met deze charter belooft hij dat er, zonder overleg met de heemraden die er op dat moment waren of die er in de toekomst zouden zijn, geen schutsluis bij de Spaarndam zal worden gelegd, noch dat er bij deze dam en drie andere waterstaatswerken werkzaamheden zouden plaatsvinden. Het charter is overigens geen stichtingsakte van het hoogheemraadschap van Rijnland. Het woord Rijnland komt zelfs niet voor in het charter. Toch werd de gebeurtenis van 11 oktober 1255 altijd al als een belangrijk moment in Rijnlands geschiedenis beschouwd. Dit blijkt ook uit een schilderij dat de dijkgraaf en hoogheemraden in 1655 lieten vervaardigen van de ‘handvestverlening’ van 400 jaar daarvoor.

Taken van de heemraden

De heemraden gingen zich later hoogheemraden noemen. Samen met een dijkgraaf controleerden zij het gehele waterbeheer ten zuiden van het IJ, tot Wassenaar en Gouda toe. Zorg voor waterkeringen langs IJ en Oude Rijn, voor de duinen langs de Noordzee en voor afvoer van overtollig water uit Rijnland naar het IJ was de taak van het hoogheemraadschap. Dat laatste hield ook in dat Rijnland toezicht had op de polders in zijn gebied. Door molens loosden de polders hun overtollig water op de boezem van Rijnland. Via sluizen bij Spaarndam en Halfweg voerde Rijnland het boezemwater af op het IJ. Later ging Rijnland ook boezemwater afvoeren op de Noordzee (bij Katwijk) en op de Hollandse IJssel (bij Gouda).

Na de droogmaking van het reusachtige Haarlemmermeer in de 19de eeuw werden voor de lozing van boezemwater gemalen gebouwd. Eerst waren dit stoomgemalen, later werden het dieselgemalen en nu is alle bemaling elektrisch. In de 20ste eeuw kreeg Rijnland een nieuwe taak: zorg voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. In awzi’s (afwaterzuiveringsinstallaties) wordt rioolwater gezuiverd.

Deel pagina